Ceneviz Kaleleri
Sevdası-2
CENEVİZ KALELERİ SEVDASI-2
4 Ağustos 2026 da başladığımız yazı dizisinde bugün Güvercin Ada kalesi hakkında önemli bilgiler vereceğiz.
Kuşadası Osmanlı hâkimiyetine ilk defa 1390 Yıldırım Bayezid döneminde girdi. 1402 Ankara savaşında yenilen Osmanlı ancak 1413 de toparlanabildi. Aynı yıl Kuşadası ikinci defa Osmanlı’nın mülkü oldu. 1425 yılında Anya (İne) Ahi zaviyesi çevresinde bir Osmanlı kasabası kuruldu. 1430 da ise Anya /İne kazasına bir kadı atandı. Osmanlı kadısı Anya (Soğucak)-Ayasuluk (Selçuk) arasındaki bölgeden sorumlu oldu. Kadı ‘nın evi iki katlı kale görünümlü büyük bir Osmanlı konağı olarak inşa edildiğinden “ Kadı kalesi “ diye anılmaya başlandı.1510 yılında büyüyen İne kazası Ahilerinin bir kolu bugünkü Türkmen deresi kenarına gelip tabakhane açtılar.
Bugünkü Kuşadası’nın çekirdek yapısı 1534 yılında Küçükada kayalığı üzerinde inşa edilen “ gözetleme kulesi” ile başladı. Kuleyi, büyük Türk denizcisi Oramiral Barbaros Hayreddin Paşa ilk Cezayir beylerbeyi olarak inşa etmiştir. 1566 yılında Sakız adasının fethi, Batı Anadolu’da yeni bir liman kenti ihtiyacını ortaya çıkardı. 1600 de Sadrazam Cerrah Mehmet Paşa Kuşadası köyüne Pazar kurma hakkı verdi. 1613 de Kaptanpaşa ve damat Öküz Mehmet paşa Padişah 1. Ahmet tarafından verilen fermanla 5 senede Kuşadası’nı iskana açtı . İskeleyi onardı, , kervansarayı genişletti ve surlarla çevrili bir külliye yaptırdı.
1534 de Barbaros’un yaptırdığı gözetleme kulesi (ana burç) surla çevrilerek Kuşadası’nı korumak amacıyla kale haline getirildi. Küçük ada kalesi tipik bir Osmanlı topçu savunma kalesidir. Kervansaray ve küçük ada ayni tarihlerde inşa edilen iki Osmanlı eseridir. 2021 Kasım ayında düzenlediğimiz “ Güvercin Ada ve Şehir Surları “ çalıştayında mimar, sanat tarihçisi, Osmanlı kaleleri uzmanı, tarih akademisyenlerinden kurulu ekip tarafından hem karadan, hem de denizden yapılan 3 günlük incelemeler sonunda Türk kalesi olduğu delillerle, bulgularla kanıtlanmıştır. 2022 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığa başvurduğumuz resmi yazıyla Unesco Ceneviz kaleleri aday listesinden çıkarılmasını talep ettik. Bakanlık bizim final raporumuz inceledi ve gönderdiği yazıyla haklı olduğumuzu kabul etti.
Bizim anlamadığımız bu kadar bilimsel kanıtlara ve delillere rağmen hala geçici listede Küçük ada kalesinin yer almasıdır. İlk yazımızda bahsettiğimiz gibi 10 kalenin beşi Türk, diğer beşi de Ceneviz dedik. Ama bazıları hala yanlışta ısrar ediyor. Sanırım bir müddet sonra Karadeniz’den başlayarak Akdeniz’e kadar nerede bir kale hatta kale duvarı kalıntısı görseler, bu da Ceneviz diye yaftalayacaklar. Aynı Anaia ‘da söyledikleri gibi. Bizans kaleyi yaptı Osmanlı geldi zorla aldı. Osmanlı sadece fethetmedi, sıfırdan kaleler de yaptı. Aynen Balkanlarda, Küçük Ada ‘da, Anadolu ve Kırımda olduğu gibi. 628 yıl süren bir imparatorluk cebren değil, gönülleri fethederek hüküm sürmüştür.
Gelecek yazımızda kaçık bir İtalyan profesörünün planladığı, 2000 li yıllarda ülkemizdeki bazı gafilleri de avlayarak sunduğu “ Ceneviz Ticaret Yolunda Karadeniz’den Akdeniz’e Kaleler ve Surlu Yerleşimler “ adlı tuzak projenin arka planını, asıl amacını ve sahil Türk kalelerini bekleyen tehlikeleri yazacağız. (devam edecek)
